Στην Ολομέλεια της Βουλής, παρουσίασε σήμερα την Έκθεση Πεπραγμένων της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Περιφερειών, η Βουλευτής ΠΑΣΟΚ Κέρκυρας κ. Άντζελα Γκερέκου, υπό την ιδιότητα της Προέδρου της συγκεκριμένης Επιτροπής. Ολόκληρο το κείμενο της ομιλίας της κ. Γκερέκου, είχε ως εξής:
“Σε μία από τις τελευταίες συνεδριάσεις της Ολομέλειας της Βουλής για το 2011, βρισκόμαστε σήμερα εδώ για να συζητήσουμε το κείμενο της Έκθεσης Πεπραγμένων της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Περιφερειών. Υπό την ιδιότητα της Προέδρου της Επιτροπής, θα προσπαθήσω να κάνω έναν σύντομο απολογισμό του έργου της, εστιάζοντας ταυτόχρονα σε κάποια σημεία, τα οποία θεωρώ ιδιαίτερου ενδιαφέροντος.
Διαδικαστικά, θα ήθελα να πω ότι το μεγαλύτερο τμήμα των εργασιών της Επιτροπής στην Έκθεση Πεπραγμένων που συζητάμε σήμερα, έγινε υπό την Προεδρία του καλού συνάδελφου κ. Παπαγεωργίου, τον οποίο «διαδέχθηκα» στη θέση αυτή τον περασμένο Αύγουστο. Για τους συναδέλφους που δε συμμετέχουν στη συγκεκριμένη Επιτροπή ως μέλη της, να πω ότι με βάση τον Κανονισμό της Βουλής το αντικείμενό της είναι η ενημέρωση της Βουλής για θέματα λειτουργίας των Περιφερειακών οργάνων και η παρακολούθηση ζητημάτων που σχετίζονται με την πολιτική Περιφερειακής Ανάπτυξης. Να σημειώσω επίσης εδώ, ότι στα πλαίσια της Επιτροπής Περιφερειών, λειτουργεί η Υποεπιτροπή Νησιωτικών και Ορεινών Περιοχών, στην οποία συμμετέχει το 1/3 των μελών της Επιτροπής Περιφερειών. Το αντικείμενο αυτής της – εξαιρετικά σημαντικής – Υποεπιτροπής Νησιωτικών και Ορεινών Περιοχών, σε γενικές γραμμές είναι η μελέτη των ιδιαίτερων προβλημάτων των περιοχών αυτών και η δημιουργία ενός πλαισίου διαλόγου πάνω σε όλα τα επιμέρους αναπτυξιακά θέματα, που αφορούν περιοχές με νησιωτικά και ορεινά χαρακτηριστικά.
Συνοπτικά, στην Επιτροπή Περιφερειών συζητήθηκαν τα θέματα της Περιφερειακής Ανάπτυξης μέσω του ΕΣΠΑ και του Επενδυτικού Νόμου, η νέα Περιφερειακή Διοίκηση και η πορεία εφαρμογής του «Καλλικράτη», η κατάσταση των Περιφερειών με βάση τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, ζητήματα που αφορούσαν τις Περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας, Δυτικής Ελλάδας και Αττικής και θέματα που σχετίζονται με τη λειτουργία του έντυπου και ηλεκτρονικού Περιφερειακού Τύπου. Αντιστοίχως, στην Υποεπιτροπή Νησιωτικών και Ορεινών Περιοχών, τα θέματα που συζητήθηκαν ήταν η ανάπτυξη των ορεινών και μειονεκτικών περιοχών των νησιών και ιδιαίτερα της Κρήτης, τα προβλήματα ανάπτυξης των ορεινών περιοχών της Ηπείρου και τέλος, οι τρόποι ανάδειξης της «νησιωτικής» και «ορεινής» ταυτότητας κάθε περιοχής – ένα θέμα στο οποίο θα αναφερθώ και στη συνέχεια.
Αγαπητοί συνάδελφοι, στην ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση στην οποία βρίσκεται η χώρα, όλοι μας συζητάμε τρόπους και προτάσεις εξόδου από την κρίση. Και περίπου όλοι μας συμφωνούμε, ότι απαιτείται να αναδείξουμε και να εφαρμόσουμε ένα νέο μοντέλο και μια νέα λογική ανάπτυξης για τη χώρα. Σε κάθε περίπτωση, η ανάπτυξη της Περιφέρειας, η πραγματική αποκέντρωση, η ανακατανομή αρμοδιοτήτων και κονδυλίων μεταξύ αστικών κέντρων και περιφέρειας αλλά και η ουσιαστική ανάδειξη της τοπικής, περιφερειακής «ταυτότητας» κάθε επιμέρους περιοχής, αποτελούν τα κεντρικά στοιχεία πάνω στα οποία πρέπει να στηριχθεί, αυτό το νέο αναπτυξιακό μοντέλο που αναζητούμε. Η ανάπτυξη της Περιφέρεια της χώρας μας, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν ένα επιπλέον «βάρος» αλλά σαν μια πηγή λύσεων στο συνολικό πρόβλημα της χώρας. Και όλα τα δεδομένα, συνηγορούν, στο ότι πρέπει να στραφούμε προς αυτή την κατεύθυνση.
Σε ότι αφορά στα καθαρά επενδυτικά θέματα ανάπτυξης στην Περιφέρεια, κατανοούμε όλοι μας την κρισιμότητα ζητημάτων τα οποία σχετίζονται με την πρόοδο και την απορροφητικότητα του ΕΣΠΑ. Όσο και αν έχουμε αυξήσει τα ποσοστά της απορροφητικότητας σε σχέση με το παρελθόν, είναι πολλά ακόμη αυτά που μπορούν να γίνουν για να αξιοποιήσουμε όλες τις δυνατότητες που έχουμε. Όμως θα πρέπει να επισημάνω εδώ, ότι το πρόβλημα των ενισχύσεων που προέρχονται από τα κονδύλια των ταμείων της Περιφερειακής Συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι εξαιρετικά περίπλοκο και κυρίως είναι κάτι που θα μας απασχολήσει έντονα και σοβαρά για το άμεσο μέλλον. Ο λόγος για τον οποίο το επισημαίνω αυτό, είναι γιατί υπό την ιδιότητα της Προέδρου αυτής της Επιτροπής συμμετείχα στη Διακοινοβουλευτική Συνδιάσκεψη μεταξύ του Ευρωκοινοβουλίου και των Επιτροπών Περιφερειών των Εθνικών Κοινοβουλίων, την οποία διοργάνωσε η Επιτροπή Περιφερειακής Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τον περασμένο Οκτώβριο στις Βρυξέλλες. Κατά το διάστημα αυτό, όπως ίσως γνωρίζετε, βρίσκεται σε εξέλιξη η διαβούλευση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, το οποίο θα έχει διάρκεια από τη λήξη του ΕΣΠΑ και έως το 2020. Εκεί τα πράγματα απαιτούν πολύ προσοχή, γιατί υπάρχουν ορισμένα σημεία τα οποία μπορεί να εξελιχθούν με μη επωφελή τρόπο για τη χώρα μας. Για παράδειγμα ένα από αυτά τα σημεία είναι η εισαγωγή μακρο-οικονομικών κριτηρίων, τα οποία, χώρες όπως εμείς που βρισκόμαστε εντός μηχανισμών στήριξης, υπάρχει το ενδεχόμενο να μας αφήσουν περίπου αυτομάτως εκτός ή η δημιουργία μιας νέας ενδιάμεσης κατηγορίας «μεταβατικών περιφερειών», στις οποίες πρέπει να πιέσουμε για να ενταχθούν και όλες όσες είναι νησιωτικές ή ορεινές, χωρίς να πληρούν την αναγκαία ποσόστωση επί του μέσου όρου του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, όπως αρχικά προβλέπεται ή τέλος, ο σαφής καθορισμός της «νησιωτικότητας» (που μας ενδιαφέρει κυρίως) αλλά και της «ορεινότητας» συγκεκριμένων Περιφερειών, ούτως ώστε αυτές να τύχουν ιδιαίτερης ενίσχυσης και προνομιακής αντιμετώπισης.
Ακριβώς αυτό, είναι και το δεύτερο θέμα από όσα απασχόλησαν την Επιτροπή Περιφερειών αλλά και την Υποεπιτροπή Νησιωτικών και Ορεινών Περιοχών και στο οποίο θα ήθελα να σταθώ για ένα λεπτό περισσότερο: η ανάδειξη της «νησιωτικής» ή «ορεινής» ταυτότητας μιας Περιφέρειας. Και εδώ δεν πρόκειται απλά για μια «καλή ιδέα» ή μια «θεωρητική συζήτηση» – πρόκειται για μια αναγκαία προτεραιότητα. Εκ των πραγμάτων, η «νησιωτικότητα» κυρίως αλλά και η «ορεινότητα», είναι ζητήματα που μας αφορούν άμεσα και σε μεγάλο βαθμό ως χώρα. Οι νησιωτικές και ορεινές περιοχές, είναι ένα ιδιαίτερα μεγάλο και πολύτιμο κεφάλαιο για τη χώρα μας. Στην Επιτροπή συζητήσαμε αναλυτικά, όλες τις παραμέτρους που συνθέτουν αυτού τους είδους τις «ταυτότητες» και επισημάναμε τόσο τα προβλήματα, όσο και τις δυνατότητες. Και οι δυνατότητες είναι ιδιαίτερα μεγάλες.
Όταν μιλάμε για «ανάδειξη τοπικής ταυτότητας», στην ουσία μιλάμε για τον κεντρικό αναπτυξιακό άξονα κάθε περιοχής. Και η ανάπτυξη αυτή μπορεί να είναι πολυεπίπεδη: οικονομική, πολιτιστική, τουριστική, παραγωγική – και οποιαδήποτε άλλη μορφή προόδου μπορεί να έχει ένα μέρος, η οποία θα οδηγεί στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων του. Το ένα όμως, δεν είναι «ξεκομμένο» από το άλλο. Η ανάδειξη της πολιτιστικής ταυτότητας, δεν μπορεί να είναι άσχετη από την ανάπτυξη της τουριστικής επιχειρηματικότητας μιας περιοχής. Η ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα, δεν μπορεί να μην σχετίζεται με την τόνωση της τοπικής οικονομίας. Έχουμε ανάγκη να εντοπίσουμε, να αναδείξουμε αλλά και να επενδύσουμε πάνω σε αυτούς τους κεντρικούς τοπικούς άξονες – να επενδύσουμε στις «τοπικές ταυτότητες» και στην ανάπτυξη της Ελληνικής Περιφέρειας.
Η παρουσία των φορέων της Περιφερειακής και Τοπικής Αυτοδιοίκησης στις συνεδριάσεις της Επιτροπής μας επιβεβαίωσαν το παραπάνω σκεπτικό. Πιστεύω ότι είναι δική μας ευθύνη, όλες αυτές τις προτάσεις και τα βασικά συμπεράσματα που προέκυψαν από αυτές τις συζητήσεις, όχι απλά να τα «καταγράψουμε» στην Έκθεση – όπως και έχει γίνει ήδη – αλλά να τα «ακούσουμε» ουσιαστικά και να προχωρήσουμε σε πρακτικές ενέργειες. Και εδώ, υπάρχουν συγκεκριμένα προβλήματα και θέματα, για τα οποία πρέπει να ληφθούν αποφάσεις αλλά και νομοθετικές πρωτοβουλίες:
- Να αναζητήσουμε τρόπους ενίσχυσης του πρωτογενούς τομέα των Περιφερειών, εξορθολογίζοντας τη σχέση κόστους μεταξύ παραγωγής και πώλησης, η οποία είναι απαγορευτική
- Να προωθήσουμε έργα οδικής σύνδεσης των απομακρυσμένων περιοχών με τις κεντρικές αρτηρίες της χώρας,
- Να συζητήσουμε νομοθετικά την εισαγωγή του «μεταφορικού ισοδύναμου», ώστε να μην υπάρχει άνιση μεταχείριση μεταξύ των κατοίκων των νησιωτικών και των ηπειρωτικών περιοχών
- Να δρομολογήσουμε έργα υποδομής μικρής και μεσαίας κλίμακας, ικανά να αναδείξουν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε επιμέρους περιοχής, στο πεδίο της τουριστικής αξιοποίησης και της ενίσχυσης της τουριστικής επιχειρηματικότητας
- Να ενισχύσουμε τις πρωτοβάθμιες υπηρεσίες υγείας στις δυσπρόσιτες περιοχές, με τη δημιουργία υποδομών και την παροχή κινήτρων στο ιατρικό προσωπικό
- Να θεσπίσουμε την ισότιμη φορολογική αντιμετώπιση όλων των Περιφερειών της χώρας, κυρίως στο επίπεδο του καθορισμού του ΦΠΑ
Ο αριθμός των θεμάτων και των προτάσεων είναι πραγματικά μεγάλος και ο χρόνος περιορισμένος για να αναφερθούν όλες. Υπάρχουν πολλά που μπορούν να γίνουν – αλλά δεν μπορούν να γίνουν από μόνα τους, ούτε μπορούν να γίνουν μόνο με διαπιστώσεις, χωρίς να υπάρχει καμία πρακτική ενέργεια ή πρωτοβουλία στη συνέχεια.
Κεντρικό όμως ζήτημα για την Περιφερειακή Ανάπτυξη, είναι η Διοικητική Δομή. Και πλέον έχουμε στη χώρα μας, μια νέα Διοικητική Δομή, με βάση το Σχέδιο «Καλλικράτης». Αναμφισβήτητα, υπήρχε ανάγκη για την αλλαγή αυτή. Η πολυδιάσπαση και η διοικητική κατάτμηση που οδηγούσαν στην αναποτελεσματικότητα και τη στασιμότητα, αντικαταστάθηκαν από μία πιο συνεκτική αλλά και πιο ευέλικτη δομή, με κύριους πόλους τους μεγάλους και ισχυρούς Δήμους και τις ακόμη ισχυρότερες Περιφέρειες.
Υπάρχουν προβλήματα; Λογικό και αναμενόμενο είναι να υπάρχουν. Δεν έχουν μπει ακόμη τα πράγματα, σε έναν πλήρη και κανονικό λειτουργικό ρυθμό; Ενδεχομένως ναι. Παρατηρούνται ζητήματα, για τα οποία πρέπει να γίνουν αλλαγές ή/και διορθώσεις στον αρχικό σχεδιασμό; Δεν νομίζω ότι υπάρχει κανενός είδους «ταμπού», στο να γίνουν διορθωτικές κινήσεις, σε ζητήματα τα οποία η πράξη έχει αποδείξει ότι λειτουργούν προβληματικά.
Η ουσία όμως κατά τη γνώμη μου βρίσκεται αλλού. Ο «Καλλικράτης» είναι μια τεράστια διοικητική αλλαγή, η οποία είχε τη δυσμενή τύχη να συμπέσει με τη χειρότερη οικονομική κρίση της χώρας εδώ και δεκαετίες… Προσωπικά πιστεύω, ότι άλλες θα ήταν οι δυνατότητές του και άλλες θα ήταν οι προοπτικές του, εάν τα πράγματα στη χώρα ήταν σε κανονικότερους ρυθμούς. Επομένως, το ότι η αλλαγή αυτή, «αδικείται από τη συγκυρία» είναι νομίζω αναμφισβήτητο. Από το άλλο μέρος όμως, δεν πρέπει να τα «ρίχνουμε» και όλα στη συγκυρία. Το μέγεθος και η έκταση του «Καλλικράτη», απαιτούν πίστη στην επιτυχία του εγχειρήματος από όσους υπηρετούν στις κρίσιμες θέσεις της Αυτοδιοίκησης. Και για το λόγο αυτό, είναι εξίσου κομβικής σημασίας για την επιτυχία του «Καλλικράτη» ο ρόλος των αιρετών προσώπων, τόσο σε επίπεδο Δήμου, όσο και σε επίπεδο Περιφέρειας.
Όταν μιλάμε βέβαια για την Περιφέρεια δεν πρέπει να ξεχνάμε και το θέμα του Περιφερειακού Τύπου – ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που συζητήθηκαν στην Επιτροπή. Δεν θα πω πολλά για το συγκεκριμένο ζήτημα, γιατί ο συνάδελφος κ. Κεδίκογλου που είναι και ο αρμόδιος Εισηγητής του θέματος στην Έκθεση της Επιτροπής, ενδεχομένως θα αναφερθεί με λεπτομέρειες στο ζήτημα. Όμως δεν μπορώ παρά να επισημάνω, ότι θα πρέπει επιτέλους να θεσμοθετήσουμε ένα νομοθετικό πλαίσιο λειτουργίας του Περιφερειακού Τύπου, το οποίο να στηρίζεται μεν στη διαφάνεια αλλά παράλληλα να στηρίζει πρακτικά και ουσιαστικά τη λειτουργία του Περιφερειακού Τύπου. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο Τύπος της Περιφέρειας είναι πραγματικά τεράστια. Πιστεύω ότι δεν πρέπει να έχουμε απέναντί του επιπλέον μια στάση μόνο «τιμωρητική» ή μόνο «ελεγκτική» αλλά πρωτίστως μια στάση υποστηρικτική. Και θα πρέπει αυτό να το κάνουμε, το δυνατόν συντομότερα.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι
Ελπίζω μέσα από αυτή την επιγραμματική παρουσίαση, να μπόρεσα να σας δώσω μια συνολική, πρώτη εικόνα του έργου της Επιτροπής Περιφερειών. Οι συνάδελφοι Εισηγητές που ακολουθούν, θα αναφερθούν λεπτομερέστερα στα επιμέρους θέματα που συζητήθηκαν στην Επιτροπή. Από πλευράς μου, θέλω να ευχαριστήσω όλα τα μέλη της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Περιφερειών, για τη παρουσία, τη συμμετοχή τους στο γόνιμο διάλογο που αναπτύχθηκε αλλά και τη συμβολή τους στις τελικές εισηγήσεις.
Παραμένει ένα ανοικτό ζήτημα, η φύση της λειτουργίας της Επιτροπής – και των υπολοίπων παρόμοιων Επιτροπών της Βουλής – οι οποίες δεν είναι κατ’ αρχήν Νομοθετικές. Θα πρέπει να αναζητήσουμε τρόπους, ίσως και μέσα από αλλαγές στον Κανονισμό της Βουλής, για το πώς η Ειδική Μόνιμη Επιτροπή Περιφερειών θα μπορέσει να έχει έναν περισσότερο «πρακτικό» ρόλο, ούτως ώστε τα συμπεράσματα και οι εισηγήσεις της, να συναρτώνται πολύ πιο στενά με το Νομοθετικό έργο. Μέχρι να επανεξετάσουμε το ζήτημα αυτό, η Επιτροπή συνεχίζει το έργο της, φιλοδοξώντας να μην αποτελεί απλά και μόνο ένα «διαπιστωτικό όργανο καταγραφής προβλημάτων» αλλά ένα πλαίσιο διαλόγου, μέσα από το οποίο μπορούν να προκύψουν ουσιαστικές και πρακτικές λύσεις. Κι αυτό γιατί το ζήτημα της Περιφερειακής Ανάπτυξης στη χώρα μας, δεν είναι ένα θέμα «δευτερεύουσας σημασίας» αλλά η απόλυτη ουσία της αναζήτησής τρόπων για την έξοδό της χώρας μας από την κρίση”.
